Auteur: E.H. Guido Cooman
Geschiedenis van de 4 klokken.
Op donderdag 31 december 2020 werd, vanwege Corona, in een bescheiden en beperkte liturgische plechtigheid de H. Damiaankerk (Aalbeeksesteenweg) onttrokken aan de eredienst. Alle gezegende en geheiligde voorwerpen worden daarmee in principe weggehaald uit een kerkgebouw. Ook klokken worden bij hun ingebruikname gezegend (of “gedoopt”).
Daarom werden op 4 januari 2021 ook de klokken uit de toren van de H. Damiaankerk (of eertijds het klooster van de mannelijke ongeschoeide Karmelieten) weggehaald. Een klok leert ons heel vaak iets over de tijd waarin ze werd ingehuldigd en “gedoopt”. Een beschrijving daarom met wat meer uitleg…
Inleiding.
Klokkenstoel voor de Verrijzeniskerk.
(naar een artikel van Brigitte Buyck in Kerk&Leven n°38/2025)
De enige parochiekerk in onze Pastorale Eenheid die niet
over klokken beschikte was de Verrijzeniskerk.
Een kerk - in gebruik voor alle diensten van de geloofsgemeenschap -
zonder klokken is pover, zoals "een strand zonder water en
een land zonder grond …". Het plan om met de klokken van de Damiaankerk
en het klokje van Sint-Jozef iets te doen groeide dus al enkele jaren.
Op de infoavond van dinsdag 9 september 2025, waartoe alle buurtbewoners en kerkmensen werden uitgenodigd, werd het plan voor de klokkenstoel voor deze vier klokken tot in detail uitgelegd. Na een welkom en overzicht over het verloop van de avond, kregen we van drie experten meer te horen over de Verrijzeniskerk en haar plaats in de kerkbouw, de traditie van klokken en over het ontwerp van de klokkenstoel.
Van kerk tot kerk in Kortrijk: "Waarom we fier mogen zijn op de Verrijzeniskerk".
De keuze om deze klooster- en schoolkapel tot parochiekerk te verheffen
kwam niet zomaar uit de lucht kwam vallen. Het onttrekken aan de eredienst
van 3 kerken (Sint-Rochus [Doorniksewijk],
Heilig Damiaankerk [Aalbeeksesteenweg]
en Sint-Theresia [Steenbakkersstraat]) einde 2020 deden
de Kerkfabriek Sint-Rochus en het Pastoraal Team zoeken naar één waardevol
alternatief voor deze 3 gemeenschappen.
De avond begon dan ook met de toespraak van Femke Van der Meulen,
doctoraatsonderzoeker aan de Faculteit Architectuur (Lucas School of Arts)
van de KU Leuven.
Zij stelde haar onderzoek voor naar de naoorlogse
kerkenbouw in Vlaanderen en Brussel.
Ze zette uiteen dat de moderne kerken
uit die periode tot stand kwamen onder invloed van verschillende
demografische, technische en liturgische veranderingen,
wat het mogelijk maakte voor architecten (bvb. Stynen [Sint-Ritakerk
te Harelbeke], Lampens [O.L.Vrouw van Kerselarekerk te Edelare],
Dessauvage [Verrijzeniskerk te Lauwe]) om te experimenteren met vorm,
licht en materiaal. Van zo'n project, in opdracht van de
zusters O.L.Vrouw van Bijstand/Vlaanderen, was zeker ook sprake
in het geval van de Verrijzeniskapel/kerk, die alleen maar tot stand
kon komen dankzij de bijzonder creatieve visie van ontwerper
André De Smedt (°1927-†1993) en de technische expertise van
ingenieur-architect Roland D'hondt (°1925-†2016).
Tijd, toon en traditie: "Klokken als culturele wegwijzers".
Als tweede spreker konden de toehoorders luisteren naar
Koen Cosaert, directeur Koninklijke Beiaardschool
Jef Denyn Mechelen en stadsbeiaardier van Kortrijk, Roeselare,
Harelbeke en Izegem, de geknipte man om het over klokken te hebben.
In zijn eigen woorden:
"Het project om een set van vier klokken te plaatsen voor de
Verrijzeniskerk richt onze blik op een klankmedium dat dag in dag uit
in de omgeving weerklinkt, maar waar weinig mensen aandacht aan geven,
laat staan even stil staan.
Klokken vind je terug in alle culturen en kennen een geschiedenis
die zowat 2.800 jaar oud is. De oudste literaire vermelding kan je
lezen in het Oude Testament, meer bepaald in het boek Exodus waar
beschreven staat dat het gewaad van hogepriester Aaron omzoomt moet
zijn met kleine klokjes. In gans de Oudheid worden klokken,
of liever belletjes want het blijven kleine objecten, dagdagelijks gebruikt
als signaalgever of als ritueel instrument.
In het vroege christendom weerden bisschoppen het gebruik ervan omdat
klokjes volgens hen te sterk verbonden zijn met heidense praktijken.
Pas vanaf de 4e eeuw wanneer in Noord-Afrika het kloosterwezen zich
ontwikkelt doet de klok weer zijn intrede. Monniken komen op geregelde
tijdstippen samen voor de getijdengebeden of de eucharistie en dus
is er een signaal nodig. Doorheen de ganse middeleeuwen blijft trouwens
het Latijnse woord 'signum' in gebruik om een klok aan te duiden.
Het gebruik en de vervaardiging van klokken blijft aanvankelijk binnen
de abdijmuren. Het zijn later Ierse missionarissen die vanaf de 7e eeuw
bij de kerstening van de Germaanse volkeren de klok introduceren in wat
we het lekenchristendom kunnen noemen. Het Nederlandse woord "klok" stamt
trouwens af van het Keltisch-Ierse woord 'clocca'. Zij brengen ook een
aantal gebruiken mee die aan de klok een bijzondere betekenis geven:
het wijden of dopen van een klok en het uitdrijven of in de war brengen
van demonen door middel van de klokkenklank (bvb gedurende de absouten
van de uitvaartliturgie).
Wanneer in de 12e eeuw overal steden ontstaan is er ook in die
gemeenschappen nood aan een efficiënt communicatiemiddel.
Overal worden belforten gebouwd die voortaan met klokgelui en uurslag
het leven in de stad zullen sturen.
Uit de geschiedenis blijkt al dat klokken bijzondere objecten zijn.
Ze worden dan ook vaak rijkelijk versierd met planten- en bloemenmotieven,
met heiligen en crucifixen. Klokken tonen meestal ook opschriften:
plaats, jaar en naam van de gieter; peter en meter van de klok,
de opdrachtgevers en zelfs ook gebeden".
Ontwerp klokkenstoel: "In de spiegel van het water klinkt de vrede van het herrezen licht".
Ingenieur-architect Joran Marijsse sloot de avond af met de voorstelling van het ontwerp van de klokkenstoel. Terwijl deze architect hoofdzakelijk bezig is met woningbouw sprak deze opdracht hem in het bijzonder aan. Dat is, als je zijn profiel leest, niet verwonderlijk. 'joranmarijsse architecture' is wel een architectenbureau voor toekomstgerichte architectuur en interieur, maar in hun visie staat dat hun bureau ontstaan is vanuit de interesse hoe mens- en milieuvriendelijke omgevingen een positieve invloed kunnen hebben op ons dagelijkse welbevinden, toegespitst op duurzaam en flexibel (ver)bouwen. Ze hebben aandacht voor beleving, detaillering, materiaal- en ruimtegebruik vanuit het perspectief van de eindgebruikers. Elke opdracht wordt met de grootste zorg onthaald binnen een duurzaam concept. Een blik op de toekomst is hierbij noodzakelijk.
Joran, die betrokken was bij de renovatie van de Verrijzeniskerk in 2020-2021, heeft dus de kans gehad om de Verrijzeniskerk architecturaal grondig te bestuderen. Hij wil immers elementen van het kerkgebouw laten terug keren in de klokkenstoel. Zo zullen de klokken elk afzonderlijk gemonteerd worden op een betonnen voet in V-vorm (zie vorm van de kerkwanden/ramen). Hij vond voor deze vorm inspiratie in het gebouw maar ook in de naam: Verrijzeniskerk en in het logo van onze Pastorale Eenheid waar deze V uiteraard ook een symbolische rol heeft: namelijk een open letter (de eerste van het woord Verrijzenis) waaruit een kruis opstijgt. Van dood naar nieuw leven! Dat is de functie van klokken bij een kerk. Het verdriet bij afscheid begeleiden en de vreugde bij de verrijzenis laten horen. Deze installatie zal geplaatst worden in een cirkelvormige (vorm van het kerkgebouw) waterpartij.
Alle gebruikte materialen zullen ook terug te vinden zijn in de materialen waarmee de kerk werd gebouwd.
Meer over de filosofie achter het ontwerp:
|
|
|
|
|
|
Eerste klok: Jozef-Maria-Paul |
Tweede klok: Maria-Gabrielle-Georges |
Derde klok: Margareta |
Vierde klok: Sint Jozefsklok |
| ( klik op de klok naar keus om verder te gaan ) | |||
Foto's: Erik Blomme ©
De werken in beeld, stap voor stap.
|
|||
| ( klik op de afbeelding om verder te gaan ) | |||
